Osobistości

Karl Friedrich Schinkel, Peter Joseph Lenné, książę Karl August von Hardenberg, książę Hermann von Pückler-Muskau, hrabia Carl-Hans von Hardenberg: wszystkie te nazwiska są związane z Neuhardenbergiem.

Karl Friedrich Schinkel

Karl Friedrich Schinkel urodził się 13 marca 1781 r. w Neuruppin, zmarł 9 października 1841 r. w Berlinie. Zaliczany jest do najbardziej znaczących niemieckich architektów XIX wieku. Choć był dzieckiem romantyzmu, dopomógł klasycystycznej architekturze w uzyskaniu niespodziewanego znaczenia daleko poza granicami Prus.

Jego złożone pojmowanie architektury, które łączyło formalne, funkcjonalne, społeczne i historyczne elementy oraz wiązało nieprzerwanie funkcjonalność i piękno poprzez średniowieczne i starożytne elementy architektury, ukształtowało go na wzór dla całych pokoleń architektów – Schinkel przekazał również ważne impulsy przy budowaniu teatrów i konserwacji zabytków. Rozmaite ślady jego twórczości można znaleźć w Akwizgranie (Aachen) czy Kaliningradzie (Königsberg), w Dreźnie czy St. Petersburgu, przede wszystkim jednak w Berlinie, gdzie działał przez kilkadziesiąt lat jako architekt i urbanista, malarz krajobrazów i kreślarz.

W Berlinie znajdują się też jego najbardziej charakterystyczne budowle, które mają wpływ na wygląd miasta jeszcze dziś (m.in. Stare Muzeum, Kościół Friedrichswerder, teatr Schauspielhaus, Nowy Odwach i Most Zamkowy).

Poza architekturą miasta Schinkel wpłynął także na architekturę wnętrz oraz działał jako wystawca projektów graficznych, konserwator zabytków jak również twórca scenografii i przedmiotów rzemiosła artystycznego.

Jedna z najbardziej niespotykanych budowli młodego Schinkla znajduje się niedaleko pałacu Neuhardenberg na folwarku Bärwinkel. Dawny budynek zarządu i budynek rolniczy, zbudowany między 1802/03 r. z rudy darniowej w zamyśle wczesnochrześcijańskiej bazyliki, jest pierwszą neoromańską budowlą na kontynencie europejskim. Sam architekt uważał ją za »najokazalszą budowlę« wczesnego okresu twórczości.

Dalsze informacje:

www.foerderverein-baerwinkel.de

Peter Joseph Lenné

Peter Joseph Lenné urodził się w 1789 r. w Bonn, zmarł w 1866 r. w Berlinie. Był jednym z najbardziej znaczących niemieckich projektantów ogrodów i krajobrazu XIX wieku.

Jego parki i ogrody kształtują w wielu miejscach, także dzisiaj, obraz miast Berlina i Poczdamu. Projekt Krainy Jezior nad Havelą między obydwoma miastami, w którym połączył pod hasłem ›upiększania krajobrazu‹ pożytek z pięknem, jest ważnym i przyszłościowym wczesnym przykładem projektowania krajobrazu w Niemczech.

Projektując park publiczny Kloster Berge w Magdeburgu stworzył jeden z pierwszych, miejskich parków publicznych w Niemczech i rozpoczął tym samym nową, postępową tradycję.

Lenné pozostawił trwałe ślady także w zarysie miasta Berlina dzięki swoim planom upiększania miasta.

Liczne parki i zielone tereny w Niemczech powstały według jego projektów. Jego najbardziej znane dzieła to zmieniony wygląd parku Sanssouci w Poczdamie i wielkiego Ogrodu Botanicznego w Berlinie. Oprócz tego był wielką inspiracją dla następnych pokoleń ogrodników i projektantów krajobrazu.

Lenné należał w 1823 r. do założycieli-członków Instytutu Ogrodnictwa w Poczdamie-Wildpark, który potem został przeniesiony do Berlina-Dahlem. Z tego instytutu można było wynieść wykształcenie szkoły wyższej z zakresu architektury ogrodu i krajobrazu w Berlinie. Odpowiednie kierunki wykształcenia powstały w 1929 r. na Wyższej Szkole Rolniczej, a w 1934 r. zostały wprowadzone na dzisiejszym Uniwersytecie Humboldtów. Na skutek podziału miasta na początku lat 50-tych stworzono na Wyższej Szkole Technicznej (dzisiaj TU Berlin) drugą katedrę.

Dzieła Lenné są także dzisiaj wzorem i inspiracją dla projektantów krajobrazu, architektów i artystów ze wzglądu na ich obszerne założenia, sztukę twórczą i ogrodniczą, jak również łączenie pięknego z pożytecznym.

Karl August von Hardenberg

Baron Karl August, od 1814 r. książę von Hardenberg, urodził się 31 maja 1750 r. w Essenrode (blisko Braunschweigu). Jego ojciec Christian Ludwig był pułkownikiem na służbie w Hanowerze. Hardenbergowie należeli do cenionych w kraju, bogatych feudałów. Z początkiem wojny siedmioletniej rodzina Hardenberg przeniosła się z Essenrode do Hanoweru. 8 lipca 1774 r. Hardenberg poślubił hrabinę Christiane von Reventlow. Do 1782 r. pełnił służbę państwową, potem służył księciu von Braunschweig, a od 1790 r. był ministrem margrabiego von Ansbach-Bayreuth.

W 1791 r. został pruskim ministrem, dokonał włączenia margrabiostwa Ansbach-Bayreuth do państwa pruskiego, następnie kierował administracją nowej pruskiej prowincji.

W 1795 r. uczestniczył wiodąco w negocjacjach między Francją a Prusami o pokój w Bazylei, który zrekompensował Prusom utratę posiadłości po lewej stronie Renu otrzymanym obszarem po prawej stronie tej rzeki. W 1798 r. Hardenberg został powołany z prowincji do Berlina, powierzono mu część obowiązków w zakresie polityki zagranicznej.

W 1804 r. przejął kierownictwo Ministerstwa Spraw Zagranicznych. W 1806 r., po klęsce Prus pod Jeną i Auerstedt, był przez krótki czas przewodniczącym ministrem w Prusach. Jeszcze w tym samym roku został zwolniony pod naciskiem Napoleona. W 1807 r. ponownie pełnił na krótko funkcję ministra; znów na polecenie Napoleona musiał zrezygnować z urzędu. Hardenberg udał się następnie do Rygi, skąd pełnił funkcję doradcy króla Prus Fryderyka Wilhelma III; polecił m.in. powołać barona vom Stein na przewodniczącego ministra.

W 1810 r., po zwolnieniu Steina, także z polecenia Hardenberga, został mianowany kanclerzem Prus i kontynuował rozpoczęte przez Steina reformy w Prusach: Hardenberg próbował wprowadzić równe opodatkowanie dla wszystkich obywateli Prus (czemu opierała się jednak szlachta), przeprowadził uwłaszczenie chłopów i sekularyzację dóbr kościelnych, zagwarantował Żydom równouprawnienie, zniósł surowe zasady funkcjonowania cechu oraz ograniczenia swobody prowadzenia działalności gospodarczej.

W stosunku do Francji prowadził początkowo politykę ostrożnego zbliżania się – w 1812 r. zawarł z Napoleonem sojusz przeciwko Rosji. Po klęsce Napoleona w Rosji w 1813 r. wdał się w sojusz z Rosją przeciwko Francji w wojnie wyzwoleńczej. Między 1814/15 r. reprezentował Prusy na kongresie wiedeńskim, podczas którego wystarał się o zdobycie znacznych obszarów dla Prus. Następnie zreorganizował i ujednolicił system zarządzania w Prusach; jego propozycje nowego porządku w przedstawicielstwie klas społecznych nie zostały jednak przeforsowane, podobnie jak inne jego plany reform nie doszły do skutku przez restaurację.

Hardenberg zmarł 26 listopada 1822 r. w Genui. Jego zwłoki zostały przewiezione do Neuhardenbergu i pochowane w tamtejszym mauzoleum. Na jego życzenie serce przechowywane jest do dzisiaj na ołtarzu kościoła Schinkla w Neuhardenbergu.

Hermann von Pückler

Książę Hermann Ludwig Heinrich von Pückler-Muskau urodził się 30 października 1785 roku w Zamku w Bad Muskau (Łużyce Górne), zmarł 4 lutego 1871 r. w Pałacu Branitz przy Cottbus. Należał do najbardziej zagadkowych osobistości swoich czasów jako wybitny projektant ogrodów, podróżujący do odległych krajów poszukiwacz przygód i pisarz liberalny, jako dandys i bohater licznych anegdot.

Przez ślub z Lucie, rozwiedzioną hrabiną Pappenheim i córką księcia Karla Augusta von Hardenberg, Pückler został w 1817 r. zięciem kanclerza Prus.

Od 1813 r. spadkobierca jednego z największych niemieckich państw stanowych brał udział w wojnach wyzwoleńczych, był adiutantem Wielkiego Księcia Saksonii-Weimaru i przez krótki okres czasu gubernatorem wojskowym miasta Brügge. Pierwsza podróż do Anglii stała się dla niego dużą inspiracją do późniejszej realizacji projektów założeń parkowych w Mużakowie, Branitz i Neuhardenbergu.

Podczas częstych pobytów w Berlinie nawiązywał znajomości z literatami (przyjaźń z Rahel i Karlem Augustem Varnhagenem von Ense, E.T.A. Hoffmannem, Heinrichem Heine, Bettiną von Arnim).

Jego pasja do projektowania założeń parkowych i ekscentryczny styl życia pochłonęły ogromne sumy pieniędzy. W celu uzdrowienia finansów, >fikcyjny rozwód< (podobno propozycja małżonki, która uzyskała aprobatę króla) miał umożliwić ślub z bogatą angielską damą.

Wyjazd do Anglii trwający od 1826 do 1829 r. nie przyniósł jednak spodziewanego sukcesu; mimo to jego listy z podróży, redagowane przez Varnhagena do Lucie (»Listy zmarłego«), stały się sensacyjnym literackim wydarzeniem i jednym z największych sukcesów książkowych całego XIX wieku.

W 1835 r. Pückler wyjechał do Algierii, Tunisu i Grecji; w 1837 r. odwiedził Egipt, w 1838 r. Bliski Wschód i Azję Mniejszą. W roku 1845 musiał ostatecznie sprzedać Zamek w Mużakowie (Bad Muskau) i przeniósł się wraz z ’rozwiedzioną’ żoną, z którą tak naprawdę nigdy się nie rozwiódł, do Pałacu Branitz. Spędził tam resztę swojego życia.

Carl-Hans von Hardenberg

Hrabia Carl-Hans von Hardenberg urodził się 22 października 1891 r. w Głogowie, zmarł 24 października 1958 r. we Frankfurcie nad Menem. Był praprawnukiem kanclerza Prus i ostatnim panem stanu w Pałacu Neuhardenberg. Po ciężkim zranieniu w I wojnie światowej i pożegnaniu się z armią, wykształcony w gospodarstwie rolnym, leśnictwie oraz bankowości hrabia odziedziczył w 1921 r. posiadłości po swoim wujku Cuno.

W okresie światowego kryzysu rolniczego lat 20-tych Hardenbergowi i jego żonie Renate, hrabinie z domu von der Schulenburg-Lieberose (1888–1959), udało się nie dopuścić do bankructwa posiadłości. Hardenberg angażował się z sukcesem, stosownie do swego niemiecko-narodowego stanowiska, w politykę gminy. Wcześnie odmówił proponowanego przez narodowych socjalistów sojuszu ze szlachtą i zrezygnował ze swojej funkcji publicznej po zdobyciu władzy przez Hitlera, aby nie wstępować do Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP).

Na początku II wojny światowej wciągnięty do wermachtu, jesienią 1940 r. został osobistym adiutantem generalnego feldmarszałka Fedora von Bock. Po odwołaniu go ze stanowiska naczelnego dowódcy grupy wojennej Mitte, Hardenberg wrócił latem 1942 r. do rodzinnej posiadłości. Z Henningiem von Tresckow, bratankiem Fedora von Bock, omówił już wcześniej możliwości dokonania zamachu; Pałac Neuhardenberg stał się wtedy miejscem spotkań dowódców wojskowego ruchu oporu, wśród nich znalazł się hrabia Claus Schenk von Stauffenberg, Werner von Haeften i Ludwig Beck. Hardenberg był w pohitlerowskim państwie przeznaczony na stanowisko prezydenta Berlina i Brandenburgii.

W dniu zamachu, 20 lipca 1944 r., Hardenberg przebywał w Bendlerblocku, berlińskiej centrali próby zamachu, jednak dopiero cztery dni później został aresztowany w dramatycznych okolicznościach przez gestapo w sali ogrodowej Pałacu Neuhardenberg wraz ze swoją córką Reinhildą. Przy tym nie powiodła się jego próba samobójstwa. Internowanie w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen przeżył tylko dzięki opiece komunistycznego współwięźnia Paula Hofmanna.

Po wyzwoleniu obozu przez wojska radzieckie, 22 kwietnia 1945 r., także Hardenberg wyszedł na wolność. Ze swoją rodziną opuścił radziecką strefę okupacyjną po faktycznym potwierdzeniu narodowosocjalistycznego wywłaszczenia zgodnie z reformą rolną, udał się w kierunku starej posiadłości rodzinnej Nörten-Hardenberg przy Göttingen i poświęcał się odtąd zarządzaniu majątkiem Hohenzollernów, podczas gdy jego żona kierowała ›Fundacją Dzieło Pomocy 20 lipca‹ na stanowisku dyrektora zarządzającego.

W 1991 r., z okazji 100-nej rocznicy urodzin Carla-Hansa von Hardenberg, urny jego i jego żony zostały przewiezione do Neuhardenbergu i złożone po wschodniej stronie kościoła.

Na pamiątkę swego ojca, hrabina Astrid von Hardenberg założyła w 1997 r. Fundację im. hrabiego Carla-Hansa von Hardenberg. Fundacja wspiera kształcenie i wychowanie młodzieży w okręgu Märkisch-Oderland i w sąsiednich okolicach, także poza granicą niemiecko-polską.