Historia

Historia Prus, Niemiec i Europy rozegrała się szczególnie intensywnie w niewielkiej miejscowości w Marchii Brandenburskiej.

1348

Miejscowość położona na zachodnim krańcu Kotliny Freienwaldzkiej została po raz pierwszy wzmieniona w jednym dokumencie pod swoją pierwotną nazwą Quilitz. W kolejnych stuleciach władza należała do różnych rodów szlacheckich a miejscowość zdobyła swego rodzaju nadrzędne znaczenie jako punkt celny na ważnym regionalnie skrzyżowaniu trzech dróg. W 1762 roku król Prus Fryderyk II skonfiskował lenno.

W 1759 roku, podczas wojny siedmioletniej, rotmistrz Joachim Bernhard von Prittwitz otrzymał możliwość znacznego zasłużenia się losom Królestwa Prus. Fryderyk II »Wielki« popadł w letarg po katastrofalnym przebiegu bitwy w Kunersdorf i uznał już walkę za straconą, kiedy to Prittwitz błagał władcę o wycofanie się ze strefy niebezpieczeństwa przed własną linią frontu. Z pomocą kilku huzarów von Zieten uratował królowi życie i uzyskał pomyślne dla Prus zakończenie III wojny śląskiej. W ramach podziękowania…

Prittwitz otrzymał w 1763 roku w prezencie od króla urząd Quilitz. W następnych latach wzniósł na starych sklepieniach piwnicznych reprezentatywny pałac w stylu barokowym. Syn wybawcy króla, Friedrich Wilhelm Bernhard von Prittwitz, rozpoczął w 1800 r. rozbudowę pałacowych budynków sąsiednich. W tym celu sprowadził po raz pierwszy nieznanego jeszcze w tamtym okresie architekta Karla Friedricha Schinkla, który otrzymał też zlecenie wzniesienia na nowo spalonego wcześniej kościoła. Jeszcze przed zakończeniem prac wraz ze sprzedażą całej posiadłości Koronie Pruskiej w 1811 r. zakończył się okres panowania rodu von Prittwitz w Marchii Brandenburskiej i w Quilitz.

W 1814 roku rozpoczęła się nowa epoka dla tego miejsca. Król Fryderyk Wilhelm III podarował posiadłość Quilitz wraz z innymi dobrami kanclerzowi Prus, księciu Karlowi Augustowi von Hardenberg, który był jednym z inicjatorów tzw. „reform Steina i Hardenberga“ w państwie pruskim, w ramach podziękowania za jego różne zasługi. Wraz z pruskim reformatorem w życie brandenburskiego klejnotu weszły maksymy takie jak „światowość, wdzięk i poczucie istnienia“. Miejscowość Quilitz została przemianowana na Neu-Hardenberg.

W okresie rządów kanclerza Prus dokonano zarówno przebudowy majątku Prittwitz w dwupiętrowy, klasycystyczny pałac, który utrzymał się do dziś, jak i ukończenia prac nad przebudową kościoła, który w 1817 r. został ostatecznie otwarty. Również tym razem pracę nad projektami obu budowli powierzono Karlowi Friedrichowi Schinklowi. W 1821 r. zmieniono także wygląd parku i rozbudowano go. Wpływ na plany opracowane przez projektanta ogrodów Petera Josepha Lenné miał również książę Hermann von Pückler-Muskau, zięć księcia von Hardenberg.

1921

W 1921 r. hrabia Carl-Hans von Hardenberg przejął majątek Neu-Hardenberg. Z jego nazwiskiem wiąże się kolejne ważne wydarzenie w historii miejscowości. Hardenberg brał udział 20 lipca 1944 r. w przygotowaniach do zamachu na Hitlera. Hrabia Claus Schenk von Stauffenberg, Henning von Tresckow i inni uczestnicy mieli w Pałacu Neuhardenberg okazję do przyspieszenia planów zamachu na Hitlera, możliwie bez przeszkód. Trzy dni po nieudanym zamachu, hrabia Carl-Hans von Hardenberg został aresztowany w bibliotece pałacu po próbie popełnienia samobójstwa i ledwo przeżył niewolę w obozie koncentracyjnym KZ Sachsenhausen. Rodzina von Hardenberg została wywłaszczona przez nazistów. Także po 1945 roku wywłaszczenie utrzymało się w mocy. Rodzina musiała opuścić miejscowość.

1949

W 1949 r. miejscowość została po raz drugi przemianowana. Odtąd nosiła nazwę Marxwalde i zaczęto ją przebudowywać na wzór wioski socjalistycznej. Jednak od 1957 r. służyła jako garnizon Narodowej Armii Ludowej NRD, stacjonowała tutaj między innymi eskadra lotnicza rządu NRD. Na tym skończyły się plany dla wioski socjalistycznej. Członkiem eskadry lotniczej był między innymi pilot samolotu myśliwskiego Sigmund Jähn, który przeszedł do historii jako „pierwszy Niemiec we wszechświecie“ i zaliczał się do mieszkańców wsi od 1960 do 1978 r.

W dekadach po roku 1945 pałac służył jako lazaret, szkoła, klub młodzieżowy i punkt treningowy dla sztangistów. W latach od 1978 do 1988 r. został odrestaurowany znacznym nakładem inwestycyjnym i posłużył jako uczelnia i zakład pracy Akademii Kultury okręgu Frankfurt nad Odrą. Przed pałacem powstały liczne budynki mieszkalne z wielkiej płyty, które zimą 1997/98 r. zostały wyburzone.

1990

Jeszcze przed Zjednoczeniem Niemiec, rada gminy postanowiła o ponownym przyjęciu nazwy Neuhardenberg, tym razem bez łącznika. 22 października 1991 roku urny należące do hrabiego Carla Hansa von Hardenberg i jego żony zostały złożone do grobu rodzinnego za kościołem. Jeszcze w 1958 roku, po śmierci byłego właściciela, odmówiono tej prośby rodzinie zmarłego.

W 1996 roku na podstawie postanowień umowy zjednoczeniowej, rodzina von Hardenberg otrzymała swoją posiadłość z powrotem.

W 1997 roku nieruchomości nabył Niemiecki Związek Kas Oszczędnościowych i Żyrowych. Do 2001 roku pałac i park były ostrożnie odnawiane.

W 2001 roku Niemiecki Związek Kas Oszczędnościowych i Żyrowych przekazał Fundacji Schloss Neuhardenberg sp. z o.o. odpowiedzialność za organizację programu imprez, wydarzeń konferencyjnych i prowadzenie hotelu. Oficjalne otwarcie całego zespołu pałacowego odbyło się 8 maja 2002 roku w obecności prezydenta Niemiec Johannesa Raua. Od tego momentu corocznie organizowane są tutaj od marca do listopada liczne przedstawienia teatralne, czytania, rozmowy, debaty, koncerty i wystawy. A już od 15 lat na każdą wiosnę Noc Neuhardenbergu ściąga do parku pałacowego ponad 10.000 gości. Od 2001 do 2014 roku pełnomocnikiem generalnym Fundacji Schloss Neuhardenberg był Bernd Kauffmann. Od 2015 roku za pracę Fundacji Schloss Neuhardenberg odpowiedzialna jest jego następczyni dr Heike Kramer.